Biebrzański Park Narodowy Budowa ośrodka edukacyjno-muzealnego BbPN Europejskiego Centrum Ochrony Klimatu i Mokradeł w Goniądzu
17 października 2024 r. Biebrzański Park Narodowy podpisał umowę z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na realizację projektu FENX.01.05-IW.01-0032/24 pt.: Budowa ośrodka edukacyjno–muzealnego BbPN – Europejskiego Centrum Ochrony Klimatu i Mokradeł w Goniądzu. Umowa o dofinansowanie realizowana jest w ramach działania: ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury - rozwój zdolności i usprawnianie zarządzania obszarami chronionymi - bazy edukacyjne w parkach narodowych. Program dotyczy wsparcia sektorów energetyka i środowisko w ramach Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027.
Projekt zakończy się 31 grudnia 2028 r. Beneficjentem ww. projektu jest Biebrzański Park Narodowy z siedzibą w Osowcu-Twierdzy 19-110 Goniądz. Planowany całkowity koszt realizacji Projektu wynosi 60 160 963,99 PLN. Dofinansowanie projektu z Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko wynosi: 41 875 820,58 PLN.
Celem głównym projektu jest upowszechnianie i pogłębianie wiedzy o roli mokradeł oraz potrzebie ich szeroko pojętej ochrony. Realizowanie zadań w tym zakresie odbywać się będzie poprzez działalność edukacyjną na bazie Europejskiego Centrum Ochrony Klimatu i Mokradeł w Goniądzu. Zakłada się utworzenie nowoczesnego ośrodka edukacyjno-muzealnego i na jego bazie poszerzenie obecnej oferty edukacyjnej Biebrzańskiego Parku Narodowego. Wdrożenie nowoczesnych form i narzędzi do prowadzenia działań w zakresie edukacji ekologicznej jest niezmiernie ważne. Wynika to zarówno z obowiązków i roli parków narodowych jaką pełnią, ale i z potrzeb społeczeństwa w tym zakresie. Włączenie szerokiego grona odbiorców w zakres działalności edukacyjnej Biebrzańskiego Parku Narodowego, poprzez stworzenie nowoczesnej przestrzeni edukacyjnej, sprzyjającej potrzebom różnych grup odbiorców, stanowić będzie ogromne wyzwanie dla Parku. Projekt obejmuje zaprojektowanie, budowę oraz wyposażenie Europejskiego Centrum Ochrony Klimatu i Mokradeł w Goniądzu, pełnienie nadzoru inwestorskiego i zarządzanie inwestycją oraz działania informacyjno -promocyjne.
Zasadniczą misją Centrum jako miejsca odwiedzanego zarówno przez dzieci, młodzież ale i dorosłych jest prawidłowe ukierunkowanie postrzegania oraz doprowadzenie do korzystnych zmian w postrzeganiu obszarów cennych przyrodniczo, w tym przypadku Bagien Biebrzańskich. U odwiedzającego powinna dokonać się przemiana powodująca przyjęcie konkretnej postawy życiowej (lub potwierdzająca zasadność już przyjętej postawy) wobec świata przyrody, mokradeł, potrzeby ochrony klimatu, potrzeby ochrony przyrody i środowiska przyrodniczego. Planowane Centrum to nowoczesny obiekt pełniący funkcję edukacyjną i muzealniczą, w całości dostosowany do osób z różnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami. Zaplanowane w obiekcie rozwiązania funkcjonalne pozwolą na zaspokojenie wszystkich zdiagnozowanych potrzeb oraz umożliwią kompleksowe realizowanie jednego z ustawowych celów Parku, jakim jest prowadzenie działań z zakresu edukacji ekologicznej. W budynku znajdą się m.in.:
1) Strefa wystaw stałych
2) Strefa wystaw czasowych
3) Strefa audytoryjna
4) Biblioteka z czytelnią
5) Sale edukacyjne/warsztatowe
6) Sala sensoryczna i strefy odpoczynku
7) Pomieszczenia biurowe, techniczne, magazynowe, pomocnicze i sanitarne.
Środki i narzędzia edukacyjne użyte w ECOKiM będą służyć także przedstawieniu walorów przyrodniczych i wartości kulturowych BbPN.
Projekt zakończy się 31 grudnia 2028 r. Beneficjentem ww. projektu jest Biebrzański Park Narodowy z siedzibą w Osowcu-Twierdzy 19-110 Goniądz. Planowany całkowity koszt realizacji Projektu wynosi 60 160 963,99 PLN. Dofinansowanie projektu z Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko wynosi: 41 875 820,58 PLN.
Celem głównym projektu jest upowszechnianie i pogłębianie wiedzy o roli mokradeł oraz potrzebie ich szeroko pojętej ochrony. Realizowanie zadań w tym zakresie odbywać się będzie poprzez działalność edukacyjną na bazie Europejskiego Centrum Ochrony Klimatu i Mokradeł w Goniądzu. Zakłada się utworzenie nowoczesnego ośrodka edukacyjno-muzealnego i na jego bazie poszerzenie obecnej oferty edukacyjnej Biebrzańskiego Parku Narodowego. Wdrożenie nowoczesnych form i narzędzi do prowadzenia działań w zakresie edukacji ekologicznej jest niezmiernie ważne. Wynika to zarówno z obowiązków i roli parków narodowych jaką pełnią, ale i z potrzeb społeczeństwa w tym zakresie. Włączenie szerokiego grona odbiorców w zakres działalności edukacyjnej Biebrzańskiego Parku Narodowego, poprzez stworzenie nowoczesnej przestrzeni edukacyjnej, sprzyjającej potrzebom różnych grup odbiorców, stanowić będzie ogromne wyzwanie dla Parku. Projekt obejmuje zaprojektowanie, budowę oraz wyposażenie Europejskiego Centrum Ochrony Klimatu i Mokradeł w Goniądzu, pełnienie nadzoru inwestorskiego i zarządzanie inwestycją oraz działania informacyjno -promocyjne.
Zasadniczą misją Centrum jako miejsca odwiedzanego zarówno przez dzieci, młodzież ale i dorosłych jest prawidłowe ukierunkowanie postrzegania oraz doprowadzenie do korzystnych zmian w postrzeganiu obszarów cennych przyrodniczo, w tym przypadku Bagien Biebrzańskich. U odwiedzającego powinna dokonać się przemiana powodująca przyjęcie konkretnej postawy życiowej (lub potwierdzająca zasadność już przyjętej postawy) wobec świata przyrody, mokradeł, potrzeby ochrony klimatu, potrzeby ochrony przyrody i środowiska przyrodniczego. Planowane Centrum to nowoczesny obiekt pełniący funkcję edukacyjną i muzealniczą, w całości dostosowany do osób z różnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami. Zaplanowane w obiekcie rozwiązania funkcjonalne pozwolą na zaspokojenie wszystkich zdiagnozowanych potrzeb oraz umożliwią kompleksowe realizowanie jednego z ustawowych celów Parku, jakim jest prowadzenie działań z zakresu edukacji ekologicznej. W budynku znajdą się m.in.:
1) Strefa wystaw stałych
2) Strefa wystaw czasowych
3) Strefa audytoryjna
4) Biblioteka z czytelnią
5) Sale edukacyjne/warsztatowe
6) Sala sensoryczna i strefy odpoczynku
7) Pomieszczenia biurowe, techniczne, magazynowe, pomocnicze i sanitarne.
Środki i narzędzia edukacyjne użyte w ECOKiM będą służyć także przedstawieniu walorów przyrodniczych i wartości kulturowych BbPN.
Biebrzański Park Narodowy „Ponad granicami: ochrona orlika grubodziobego na terenach lęgowych i zimowiskach oraz na trasie migracji”
W lipcu 2023 r. Biebrzański Park Narodowy przystąpił do realizacji projektu 101113849 - LIFE22-NAT-PL-GSELIFEAboveBorders pt. ,,Ponad granicami: ochrona orlika grubodziobego na terenach lęgowych i zimowiskach oraz na trasie migracji'. Projekt jest współfinansowany przez instrument finansowy LIFE Komisji Europejskiej, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Biebrzański Park Narodowy. Zakończy się 31 października 2027 r. Głównym Beneficjentem projektu jest Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. Całkowita wartość działań prowadzonych przez Biebrzański Park Narodowy wynosi 1 077 867 euro.
Celem projektu jest zrównoważone poprawienie warunków lęgowych oraz zwiększenie liczebności orlika grubodziobego (Clanga clanga) na terenie Unii Europejskiej, a także zmniejszenie zagrożeń i zabezpieczenie kluczowych miejsc zimowania gatunku wzdłuż jego szlaku migracyjnego. Biebrzański Park Narodowy przyczyni się do przetrwania tego gatunku poprzez zwiększenie jego populacji. Będzie to realizowane poprzez stworzenie na terenie Ośrodka Rehabilitacji Zwierząt i Hodowli Zachowawczej Konika Polskiego oraz O.O. Grzędy infrastruktury potrzebnej do odchowu piskląt, a także stopniowego przyzwyczajania ptaków do życia w naturalnym dla nich środowisku. Wszystkie działania będą przeprowadzone ze zminimalizowaniem kontaktu z człowiekiem.
Poprzez realizację projektu zostaną wykonane następujące działania:
Wykup gruntów na terenach żerowiskowych i lęgowych orlika grubodziobego (Clanga clanga) oraz budowa ogrodzenia na około 16ha – umożliwi długoterminowe zarządzanie i zabezpieczenie terenów stanowiących atrakcyjne miejsce bytowania dla gatunku.
Adaptacja i remont pomieszczeń do wykluwania i odchowu piskląt w budynku Ośrodka Rehabilitacji Zwierząt i Hodowli Zachowawczej Konika Polskiego – umożliwi odchów piskląt w bezpiecznych warunkach z zachowaniem reżimu sanitarnego.
Budowa wolier pierwszego i drugiego stopnia oraz platformy żerowiskowej – umożliwi stopniowe przyzwyczajanie ptaków do samodzielnego bytowania.
Zamontowanie systemu monitoringu wokół woliery drugiego stopnia oraz jej ogrodzenie – umożliwi stałą kontrolę nad ptakami oraz skuteczniejsze eliminowanie zagrożeń oraz ich zabezpieczenie.
Przebudowa linii energetycznej – jest niezbędna, aby usunąć zagrożenie dla przelatujących ptaków.
Budowa drogi gruntowej do woliery drugiego stopnia – zapewni łatwy dostęp do ptaków w celu zostawiania pokarmu.
Celem projektu jest zrównoważone poprawienie warunków lęgowych oraz zwiększenie liczebności orlika grubodziobego (Clanga clanga) na terenie Unii Europejskiej, a także zmniejszenie zagrożeń i zabezpieczenie kluczowych miejsc zimowania gatunku wzdłuż jego szlaku migracyjnego. Biebrzański Park Narodowy przyczyni się do przetrwania tego gatunku poprzez zwiększenie jego populacji. Będzie to realizowane poprzez stworzenie na terenie Ośrodka Rehabilitacji Zwierząt i Hodowli Zachowawczej Konika Polskiego oraz O.O. Grzędy infrastruktury potrzebnej do odchowu piskląt, a także stopniowego przyzwyczajania ptaków do życia w naturalnym dla nich środowisku. Wszystkie działania będą przeprowadzone ze zminimalizowaniem kontaktu z człowiekiem.
Poprzez realizację projektu zostaną wykonane następujące działania:
Wykup gruntów na terenach żerowiskowych i lęgowych orlika grubodziobego (Clanga clanga) oraz budowa ogrodzenia na około 16ha – umożliwi długoterminowe zarządzanie i zabezpieczenie terenów stanowiących atrakcyjne miejsce bytowania dla gatunku.
Adaptacja i remont pomieszczeń do wykluwania i odchowu piskląt w budynku Ośrodka Rehabilitacji Zwierząt i Hodowli Zachowawczej Konika Polskiego – umożliwi odchów piskląt w bezpiecznych warunkach z zachowaniem reżimu sanitarnego.
Budowa wolier pierwszego i drugiego stopnia oraz platformy żerowiskowej – umożliwi stopniowe przyzwyczajanie ptaków do samodzielnego bytowania.
Zamontowanie systemu monitoringu wokół woliery drugiego stopnia oraz jej ogrodzenie – umożliwi stałą kontrolę nad ptakami oraz skuteczniejsze eliminowanie zagrożeń oraz ich zabezpieczenie.
Przebudowa linii energetycznej – jest niezbędna, aby usunąć zagrożenie dla przelatujących ptaków.
Budowa drogi gruntowej do woliery drugiego stopnia – zapewni łatwy dostęp do ptaków w celu zostawiania pokarmu.
Projekt „Serce dla przyrody z Karkonoskim Parkiem Narodowym” dofinansowany przez Fundację Drzewo i Jutro
Od czerwca 2024 Karkonoski Park Narodowy realizuje projekt "Serce dla przyrody w Karkonoskim Parku Narodowym" dofinansowany przez Fundację Drzewo i Jutro. Jest to kontynuacja współpracy obu partnerów, która rozpoczęła się w 2023 r.
Wspólne przedsięwzięcie jest projektem edukacyjnym skierowanym do uczniów i młodzieży szkolnej z regionu Karkonoszy - głównie z powiatu karkonoskiego, realizowanych w trzech ośrodkach edukacyjnych Karkonoskiego Parku Narodowego – Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym Pałac Sobieszów w Jeleniej Górze, Centrum Edukacyjnym Domek Laboranta w Karpaczu oraz Karkonoskim Centrum Edukacji Ekologicznej KPN w Szklarskiej Porębie. Cykl zajęć, których realizacja rozpoczęła się w 2024 roku, obejmował różnorodne tematy związane z poznawaniem przyrody Karkonoszy i podnoszeniem świadomości ekologicznej. W ramach projektu odbyły się następujące warsztaty i zajęcia:
- Warsztaty "Ptasie radio" to fascynujące zajęcia dla dzieci, podczas których uczestnicy poznawali różnorodny świat ptaków zamieszkujących Karkonosze. Uczestnicy zajęć uczyli się rozpoznawać ptasie odgłosy, naśladując je i odkrywając ich znaczenie w przyrodzie. W programie znalazła się również obserwacja wybranych gatunków ptaków za pomocą lornetek. Warsztaty były doskonałą okazją do nauki poprzez zabawę i rozbudzania ciekawości przyrodniczej.
- Warsztaty "Śmieci skrzydeł nie mają" to edukacyjne zajęcia, podczas których uczestnicy uczyli się zasad prawidłowego segregowania odpadów oraz znaczenia recyklingu dla ochrony środowiska. Dzieci dowiedziały się, jak śmieci zagrażają światu roślin i zwierząt, poznając realne skutki zanieczyszczenia przyrody. Warsztaty poruszyły również problematykę "Fast fashion" i uświadomiły dzieciom, jak szybka moda zaśmieca planetę i marnuje zasoby. Uczestnicy poznali ekologiczne alternatywy oraz sposoby dbania o ubrania, by chronić środowisko.
- Podczas cotygodniowych wakacyjnych warsztatów „Wakacje w Klimatycznych Karkonoszach” dzieci brały udział w różnorodnych zajęciach przyrodniczych. Na pierwszym spotkaniu poznały karkonoskiego motyla – niepylaka apollo, którego udało się przywrócić w Karkonosze. Dzieci wykonały również magnesy w jego kształcie. Kolejne zajęcia poświęcono owcom, których wypas sprzyja roślinności – dzieci stworzyły wtedy drewniane zawieszki w kształcie owieczek. Na następnym spotkaniu omawiano znaczenie owadów zapylających oraz zakładania kwietnych łąk. Podczas warsztatów o drzewach uczestnicy z kolei uczyli się rozpoznawać podstawowe gatunki rosnące na terenie ośrodka. Na zajęciach "Sploty natury" dzieci odkrywały różnorodność roślinnych kształtów, wykonując makramy w kształcie liści. Kolejnym tematem były domki dla owadów – uczestnicy stworzyli własne drewniane schronienia dla zapylaczy. Pod koniec wakacji dzieci zgłębiały tajemnice nietoperzy, wykonując duże skrzydła inspirowane tymi ssakami. Ostatnie zajęcia poświęcono światu wody – dzieci stworzyły piękne chmurki, które mogły zabrać ze sobą na pamiątkę.
- „W ogrodzie Ducha Gór”, podczas których uczestnicy spotkali się z edukatorkami KPN oraz specjalistką lichenologiem na zajęciach poświęconych porostom. W Centrum Edukacyjnym Domek Laboranta odbyła się prelekcja o tych fascynujących organizmach oraz obserwacje pod binokularami, a w ogrodzie przy ośrodku uczestnicy poszukiwali i rozpoznawali porosty, co okazało się wcale nie tak trudnym zadaniem, mimo zimowej aury.
W 2025 roku realizowano zajęcia, przybliżające w ciekawy, niebanalny i angażujący sposób świat przyrody – zarówno tej chronionej w Karkonoskim Parku Narodowym, jak i tej znacznie bliższej – na łące, w lesie, za oknem. Uczestnicy mogli wziąć udział w następujących zajęciach:
- wakacyjny cykl warsztatów „Wakacje w Klimatycznych Karkonoszach” - podczas wakacji w każdy piątek odbywały się bezpłatne warsztaty edukacyjne dla dzieci, poświęcone przyrodzie Karkonoszy. Podczas spotkań uczestnicy poznawali fascynujący świat lokalnej fauny i flory, w tym niepylaka apollo, owadów zapylających rośliny, sów, owiec na wypasie i nietoperzy, a także uczyli się o karkonoskich drzewach, tworzyli makramę naturalną oraz leśne pocztówki. Każde zajęcia łączyły wiedzę przyrodniczą z praktycznymi aktywnościami – uczestnicy mogli własnoręcznie wykonać tematyczne pamiątki, które zabierali do domu, pogłębiając swoją ciekawość i kontakt z naturą.
- „Łąka kwietna” – to warsztaty łąkowe dla młodzieży szkolnej, obejmujące trzy etapy: przygotowanie miejsca pod łąkę kwietną i wysiew w kwietniu, obserwację wzrostu roślin i odwiedzających je owadów w czerwcu oraz przygotowanie łąki do zimy w październiku. Uczestnicy mieli okazję krok po kroku śledzić zmiany zachodzące na łące kwietnej, pogłębiając wiedzę o ekosystemach i roli łąk w przyrodzie. Każde spotkanie kończyło się wspólnym poczęstunkiem i wymianą doświadczeń.
- „Ptasie radio” – to spotkania podczas których uczestnicy poznawali karkonoskie ptaki – ich odgłosy, zwyczaje oraz mieli okazję obserwować ptaki w terenie przez lornetki. Zajęcia zakończone wielkim quizem wiedzy, który pozwalał uczestnikom sprawdzić i utrwalić zdobytą wiedzę w przyjemnej, interaktywnej formie.
- „Śmieci skrzydeł nie mają” - podczas tych zajęć edukacyjnych uczestnicy poznawali zasady segregacji odpadów i recyklingu oraz uczyli się, dlaczego właściwa gospodarka odpadami jest kluczowa dla ochrony środowiska. Zajęcia łączyły teorię z praktycznymi ćwiczeniami, pozwalając uczestnikom zdobyć wiedzę, którą mogą stosować na co dzień.
- „Karkonosze w powiększeniu” - uczestnicy tych zajęć poznawali Karkonosze w różnych odsłonach: w wiosennym rozkwicie, letnim słońcu, jesiennej palecie barw, a czasem także przy chłodniejszym, górskim wietrze, który skutecznie dodawał energii do działania. Podczas spotkań realizowano działania edukacyjne dotyczące przyrody nieożywionej i ożywionej, ze szczególnym uwzględnieniem walorów geologicznych Sudetów oraz unikatowej flory Karkonoszy, wzbogacone o barwne historie działalności karkonoskich Laborantów. Uczestnicy uczyli się rozpoznawania skał i minerałów (niektóre okazy niemal od razu zyskiwały miano „najfajniejszego kamienia dnia”), a także poznawali budowę roślin przy użyciu sprzętu do mikroskopowania, który pozwalał zajrzeć w świat niedostępny gołym okiem.
- „W ogrodzie Ducha Gór” zajęcia botaniczne - zajęcia prowadził specjalista botanik, wspierany przez edukatora KPN. Uczestnicy zostali wprowadzeni w zagadnienia związane z rozpoznawaniem gatunków charakterystycznych dla różnych zbiorowisk roślinnych, takich jak siedliska leśne, nieleśne, górskie czy ruderalne. Poznawali ich rolę w przyrodzie, zagrożenia, a także sposoby ochrony – odkrywając przy tym, że nawet niepozorna roślina może mieć fascynującą historię. Młodzież brała udział w praktycznych warsztatach rozpoznawania gatunków oraz uczyła się ich oznaczania przy pomocy specjalistycznych kluczy i aplikacji mobilnych – zarówno w ogrodzie, jak i w terenie. Nie brakowało momentów pełnych skupienia, porównań liści „centymetr po centymetrze” oraz satysfakcji z trafnie rozpoznanego gatunku.
- „Ptaki dziuplaki” - podczas warsztatów uczestnicy dowiadywali się, jakich siedlisk potrzebują ptaki dziuplaste na terenie naszego kraju, gdzie znajdują się ich naturalne miejsca lęgowe oraz w jaki sposób można je chronić i ułatwiać ptakom bezpieczne gniazdowanie. Duży nacisk położono na to, jak pomagać mądrze i etycznie – tak, aby dobre intencje rzeczywiście służyły przyrodzie. Pod okiem specjalisty oraz edukatorów KPN uczestnicy własnoręcznie budowali budki lęgowe, ucząc się przy tym, że ptasie „M” musi być dopasowane do potrzeb przyszłych lokatorów, a każdy element konstrukcji ma swoje znaczenie. Warsztaty łączyły wiedzę przyrodniczą z działaniem praktycznym, a gotowe budki stały się nie tylko efektem pracy uczestników, lecz także realnym wsparciem dla ptasich mieszkańców Karkonoszy – i powodem do prawdziwej dumy dla młodych budowniczych.
- „Tropiciele” - podczas terenowych spotkań ze specjalistą uczestnicy wyruszali do lasu, gdzie odkrywali, w jaki sposób obserwować przyrodę, aby znaleźć tropy i ślady zwierząt. Uczyli się rozpoznawania tropów, żerowisk, zgryzów, odchodów i innych oznak obecności dzikich mieszkańców Karkonoszy. Najwięcej emocji wzbudzało odnajdywanie śladów pozostawionych przez jelenie i sarny oraz próby samodzielnego określenia, które z tych zwierząt mogło je pozostawić, a trzeba mieć wprawne oko, aby dostrzec różnice. Uczestnicy dowiadywali się także, jak poruszać się w lesie, aby go nie zakłócać i jak interpretować naturalne sygnały, które zwykle umykają ludzkiej uwadze.
- „Karkonosze w mikroskali” – warsztaty z mikroskopami cyfrowymi. Te zajęcia łączyły wyprawę w teren z pracą badawczą w laboratorium. Uczestnicy zbierali próbki roślin, grzybów, gleby i wody, ucząc się zasad etycznego pobierania materiału przyrodniczego. Następnie samodzielnie przygotowywali preparaty i obserwowali je pod mikroskopami cyfrowymi w przybliżeniu nawet 600-krotnym. Największe wrażenie robiło odkrywanie mikroświata ukrytego w zwykłych liściach, kroplach wody z kałuży czy w ziarnach gleby. Powiększone struktury – zarodniki, włoski, komórki, często wywoływały zachwyt, ale również i mieszane uczucia, kiedy okazało się, że w wodzie z kałuży żyje całe mnóstwo mikroorganizmów pokazując, jak niezwykła i różnorodna jest przyroda w mikroskali.
- „Karkonosze w powiększeniu” – to zajęcia w Centrum Edukacyjnym Domek Laboranta w Karpaczu podczas których uczestnicy przyglądali się roślinom, skałom i innym obiektom z bliska korzystając z mikroskopów stereoskopowych. Podczas prelekcji posłuchali o znaczeniu roślin w codziennym życiu, o Karkonoskim Parku Narodowym, poznali jakie skały budują Karkonosze i sprawdzili swoją wiedzę dotyczącą roślin i zwierząt.
Dzięki dofinansowaniu ze środków Fundacji Drzewo i Jutro zakupiono zarówno pomoce dydaktyczne i sprzęt do obserwacji terenowych, jak i zapewniono transport uczestników do ośrodków edukacyjnych na zajęcia.
Projekt „Serce dla przyrody z Karkonoskim Parkiem Narodowym” będzie kontynuowany w latach 2025 - 2027. Fundacja Drzewo i Jutro przeznaczyła na ten cel środki w wysokości 211 100 PLN.
Wspólne przedsięwzięcie jest projektem edukacyjnym skierowanym do uczniów i młodzieży szkolnej z regionu Karkonoszy - głównie z powiatu karkonoskiego, realizowanych w trzech ośrodkach edukacyjnych Karkonoskiego Parku Narodowego – Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym Pałac Sobieszów w Jeleniej Górze, Centrum Edukacyjnym Domek Laboranta w Karpaczu oraz Karkonoskim Centrum Edukacji Ekologicznej KPN w Szklarskiej Porębie. Cykl zajęć, których realizacja rozpoczęła się w 2024 roku, obejmował różnorodne tematy związane z poznawaniem przyrody Karkonoszy i podnoszeniem świadomości ekologicznej. W ramach projektu odbyły się następujące warsztaty i zajęcia:
- Warsztaty "Ptasie radio" to fascynujące zajęcia dla dzieci, podczas których uczestnicy poznawali różnorodny świat ptaków zamieszkujących Karkonosze. Uczestnicy zajęć uczyli się rozpoznawać ptasie odgłosy, naśladując je i odkrywając ich znaczenie w przyrodzie. W programie znalazła się również obserwacja wybranych gatunków ptaków za pomocą lornetek. Warsztaty były doskonałą okazją do nauki poprzez zabawę i rozbudzania ciekawości przyrodniczej.
- Warsztaty "Śmieci skrzydeł nie mają" to edukacyjne zajęcia, podczas których uczestnicy uczyli się zasad prawidłowego segregowania odpadów oraz znaczenia recyklingu dla ochrony środowiska. Dzieci dowiedziały się, jak śmieci zagrażają światu roślin i zwierząt, poznając realne skutki zanieczyszczenia przyrody. Warsztaty poruszyły również problematykę "Fast fashion" i uświadomiły dzieciom, jak szybka moda zaśmieca planetę i marnuje zasoby. Uczestnicy poznali ekologiczne alternatywy oraz sposoby dbania o ubrania, by chronić środowisko.
- Podczas cotygodniowych wakacyjnych warsztatów „Wakacje w Klimatycznych Karkonoszach” dzieci brały udział w różnorodnych zajęciach przyrodniczych. Na pierwszym spotkaniu poznały karkonoskiego motyla – niepylaka apollo, którego udało się przywrócić w Karkonosze. Dzieci wykonały również magnesy w jego kształcie. Kolejne zajęcia poświęcono owcom, których wypas sprzyja roślinności – dzieci stworzyły wtedy drewniane zawieszki w kształcie owieczek. Na następnym spotkaniu omawiano znaczenie owadów zapylających oraz zakładania kwietnych łąk. Podczas warsztatów o drzewach uczestnicy z kolei uczyli się rozpoznawać podstawowe gatunki rosnące na terenie ośrodka. Na zajęciach "Sploty natury" dzieci odkrywały różnorodność roślinnych kształtów, wykonując makramy w kształcie liści. Kolejnym tematem były domki dla owadów – uczestnicy stworzyli własne drewniane schronienia dla zapylaczy. Pod koniec wakacji dzieci zgłębiały tajemnice nietoperzy, wykonując duże skrzydła inspirowane tymi ssakami. Ostatnie zajęcia poświęcono światu wody – dzieci stworzyły piękne chmurki, które mogły zabrać ze sobą na pamiątkę.
- „W ogrodzie Ducha Gór”, podczas których uczestnicy spotkali się z edukatorkami KPN oraz specjalistką lichenologiem na zajęciach poświęconych porostom. W Centrum Edukacyjnym Domek Laboranta odbyła się prelekcja o tych fascynujących organizmach oraz obserwacje pod binokularami, a w ogrodzie przy ośrodku uczestnicy poszukiwali i rozpoznawali porosty, co okazało się wcale nie tak trudnym zadaniem, mimo zimowej aury.
W 2025 roku realizowano zajęcia, przybliżające w ciekawy, niebanalny i angażujący sposób świat przyrody – zarówno tej chronionej w Karkonoskim Parku Narodowym, jak i tej znacznie bliższej – na łące, w lesie, za oknem. Uczestnicy mogli wziąć udział w następujących zajęciach:
- wakacyjny cykl warsztatów „Wakacje w Klimatycznych Karkonoszach” - podczas wakacji w każdy piątek odbywały się bezpłatne warsztaty edukacyjne dla dzieci, poświęcone przyrodzie Karkonoszy. Podczas spotkań uczestnicy poznawali fascynujący świat lokalnej fauny i flory, w tym niepylaka apollo, owadów zapylających rośliny, sów, owiec na wypasie i nietoperzy, a także uczyli się o karkonoskich drzewach, tworzyli makramę naturalną oraz leśne pocztówki. Każde zajęcia łączyły wiedzę przyrodniczą z praktycznymi aktywnościami – uczestnicy mogli własnoręcznie wykonać tematyczne pamiątki, które zabierali do domu, pogłębiając swoją ciekawość i kontakt z naturą.
- „Łąka kwietna” – to warsztaty łąkowe dla młodzieży szkolnej, obejmujące trzy etapy: przygotowanie miejsca pod łąkę kwietną i wysiew w kwietniu, obserwację wzrostu roślin i odwiedzających je owadów w czerwcu oraz przygotowanie łąki do zimy w październiku. Uczestnicy mieli okazję krok po kroku śledzić zmiany zachodzące na łące kwietnej, pogłębiając wiedzę o ekosystemach i roli łąk w przyrodzie. Każde spotkanie kończyło się wspólnym poczęstunkiem i wymianą doświadczeń.
- „Ptasie radio” – to spotkania podczas których uczestnicy poznawali karkonoskie ptaki – ich odgłosy, zwyczaje oraz mieli okazję obserwować ptaki w terenie przez lornetki. Zajęcia zakończone wielkim quizem wiedzy, który pozwalał uczestnikom sprawdzić i utrwalić zdobytą wiedzę w przyjemnej, interaktywnej formie.
- „Śmieci skrzydeł nie mają” - podczas tych zajęć edukacyjnych uczestnicy poznawali zasady segregacji odpadów i recyklingu oraz uczyli się, dlaczego właściwa gospodarka odpadami jest kluczowa dla ochrony środowiska. Zajęcia łączyły teorię z praktycznymi ćwiczeniami, pozwalając uczestnikom zdobyć wiedzę, którą mogą stosować na co dzień.
- „Karkonosze w powiększeniu” - uczestnicy tych zajęć poznawali Karkonosze w różnych odsłonach: w wiosennym rozkwicie, letnim słońcu, jesiennej palecie barw, a czasem także przy chłodniejszym, górskim wietrze, który skutecznie dodawał energii do działania. Podczas spotkań realizowano działania edukacyjne dotyczące przyrody nieożywionej i ożywionej, ze szczególnym uwzględnieniem walorów geologicznych Sudetów oraz unikatowej flory Karkonoszy, wzbogacone o barwne historie działalności karkonoskich Laborantów. Uczestnicy uczyli się rozpoznawania skał i minerałów (niektóre okazy niemal od razu zyskiwały miano „najfajniejszego kamienia dnia”), a także poznawali budowę roślin przy użyciu sprzętu do mikroskopowania, który pozwalał zajrzeć w świat niedostępny gołym okiem.
- „W ogrodzie Ducha Gór” zajęcia botaniczne - zajęcia prowadził specjalista botanik, wspierany przez edukatora KPN. Uczestnicy zostali wprowadzeni w zagadnienia związane z rozpoznawaniem gatunków charakterystycznych dla różnych zbiorowisk roślinnych, takich jak siedliska leśne, nieleśne, górskie czy ruderalne. Poznawali ich rolę w przyrodzie, zagrożenia, a także sposoby ochrony – odkrywając przy tym, że nawet niepozorna roślina może mieć fascynującą historię. Młodzież brała udział w praktycznych warsztatach rozpoznawania gatunków oraz uczyła się ich oznaczania przy pomocy specjalistycznych kluczy i aplikacji mobilnych – zarówno w ogrodzie, jak i w terenie. Nie brakowało momentów pełnych skupienia, porównań liści „centymetr po centymetrze” oraz satysfakcji z trafnie rozpoznanego gatunku.
- „Ptaki dziuplaki” - podczas warsztatów uczestnicy dowiadywali się, jakich siedlisk potrzebują ptaki dziuplaste na terenie naszego kraju, gdzie znajdują się ich naturalne miejsca lęgowe oraz w jaki sposób można je chronić i ułatwiać ptakom bezpieczne gniazdowanie. Duży nacisk położono na to, jak pomagać mądrze i etycznie – tak, aby dobre intencje rzeczywiście służyły przyrodzie. Pod okiem specjalisty oraz edukatorów KPN uczestnicy własnoręcznie budowali budki lęgowe, ucząc się przy tym, że ptasie „M” musi być dopasowane do potrzeb przyszłych lokatorów, a każdy element konstrukcji ma swoje znaczenie. Warsztaty łączyły wiedzę przyrodniczą z działaniem praktycznym, a gotowe budki stały się nie tylko efektem pracy uczestników, lecz także realnym wsparciem dla ptasich mieszkańców Karkonoszy – i powodem do prawdziwej dumy dla młodych budowniczych.
- „Tropiciele” - podczas terenowych spotkań ze specjalistą uczestnicy wyruszali do lasu, gdzie odkrywali, w jaki sposób obserwować przyrodę, aby znaleźć tropy i ślady zwierząt. Uczyli się rozpoznawania tropów, żerowisk, zgryzów, odchodów i innych oznak obecności dzikich mieszkańców Karkonoszy. Najwięcej emocji wzbudzało odnajdywanie śladów pozostawionych przez jelenie i sarny oraz próby samodzielnego określenia, które z tych zwierząt mogło je pozostawić, a trzeba mieć wprawne oko, aby dostrzec różnice. Uczestnicy dowiadywali się także, jak poruszać się w lesie, aby go nie zakłócać i jak interpretować naturalne sygnały, które zwykle umykają ludzkiej uwadze.
- „Karkonosze w mikroskali” – warsztaty z mikroskopami cyfrowymi. Te zajęcia łączyły wyprawę w teren z pracą badawczą w laboratorium. Uczestnicy zbierali próbki roślin, grzybów, gleby i wody, ucząc się zasad etycznego pobierania materiału przyrodniczego. Następnie samodzielnie przygotowywali preparaty i obserwowali je pod mikroskopami cyfrowymi w przybliżeniu nawet 600-krotnym. Największe wrażenie robiło odkrywanie mikroświata ukrytego w zwykłych liściach, kroplach wody z kałuży czy w ziarnach gleby. Powiększone struktury – zarodniki, włoski, komórki, często wywoływały zachwyt, ale również i mieszane uczucia, kiedy okazało się, że w wodzie z kałuży żyje całe mnóstwo mikroorganizmów pokazując, jak niezwykła i różnorodna jest przyroda w mikroskali.
- „Karkonosze w powiększeniu” – to zajęcia w Centrum Edukacyjnym Domek Laboranta w Karpaczu podczas których uczestnicy przyglądali się roślinom, skałom i innym obiektom z bliska korzystając z mikroskopów stereoskopowych. Podczas prelekcji posłuchali o znaczeniu roślin w codziennym życiu, o Karkonoskim Parku Narodowym, poznali jakie skały budują Karkonosze i sprawdzili swoją wiedzę dotyczącą roślin i zwierząt.
Dzięki dofinansowaniu ze środków Fundacji Drzewo i Jutro zakupiono zarówno pomoce dydaktyczne i sprzęt do obserwacji terenowych, jak i zapewniono transport uczestników do ośrodków edukacyjnych na zajęcia.
Projekt „Serce dla przyrody z Karkonoskim Parkiem Narodowym” będzie kontynuowany w latach 2025 - 2027. Fundacja Drzewo i Jutro przeznaczyła na ten cel środki w wysokości 211 100 PLN.